{"id":716,"date":"2021-06-16T10:41:47","date_gmt":"2021-06-16T07:41:47","guid":{"rendered":"https:\/\/dukva.org\/uy\/?p=716"},"modified":"2021-06-16T16:59:16","modified_gmt":"2021-06-16T13:59:16","slug":"kundilik-xewerler-2021-yili-6-ayning-16-kuni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dukva.org\/uy\/2021\/06\/16\/kundilik-xewerler-2021-yili-6-ayning-16-kuni\/","title":{"rendered":"K\u00fcndilik xewerler ( 2021 &#8211; yili 6 &#8211; ayning 16 &#8211; k\u00fcni )"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-left\"><br><br>Essalamu eleykum h\u00f6rmetlik teliwizor k\u00f6rg\u00fcchiler, Dunya uyghur qurultiyi tor teliwiziyesining k\u00fcndilik xewerler purogrammisigha xush keldinglar, men Hidayet Musajan, b\u00fcg\u00fcn 6 \u2013 ayning 16 \u2013 k\u00fcni charshenbe, heminglarning mushu waqtinglar xeyirlik bolsun !<br>H\u00f6rmetlik k\u00f6r\u00fcrmenler, t\u00f6wende diqqitinglar b\u00fcg\u00fcnki xewerler puromrammimizda bolsun !<\/p>\n\n\n\n<!--more TEPSILATI-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"DUQ TV . \u043a\u04af\u043d\u0434\u0438\u043b\u0438\u043a \u0445\u04d9\u0432\u04d9\u0440\u043b\u04d9\u04402021-06-16\/\u0643\u06c8\u0646\u062f\u0649\u0644\u0649\u0643 \u062e\u06d5\u06cb\u06d5\u0631\u0644\u06d5\u0631\" width=\"720\" height=\"405\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/o4L_otpLHWM?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>( 1 )<br>Uyghur sot kolligiyesining Londondiki tunji soti axirliship bir hepte \u00f6te \u00f6tmeyla Ch\u00e9xiye we Bilgiye parlamentlirining arqa \u2013 arqidin xitayning sherqiy t\u00fcrkistanda uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqlerge y\u00fcrg\u00fcziwatqan qilmishlirini resmiy yosunda irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet dep qarar qobul qilishi chetel metbuatlirida intayin k\u00fcchl\u00fck ghulghula qozghidi.<br>Bolupmu Yawropa birlikining merkizi hisaplan\u2019ghan Bilgiyening mezkur qarari yawropa metbuatlirida keng dayiride orun aldi. ch\u00fcnki yawropa parlamenti bilen yawropa komisyoni we yawropa ittipaqining k\u00f6pligen ish bejirish organliri Bilgiyening paytexti B\u00fcr\u00fckselge orunlashqan bolup, Bilgiye parlamentining uyghur irqiy qirghinchiliqi heqqidiki qarari Yawropa ittipaqigha we unung\u2019gha eza d\u00f6wletlerge biwaste tesir k\u00f6rs\u00fctidu.<br>Chexiye we Bilgiye parlamentlirining yuqarqi qararidin keyin Dunya uyghur qurultiyi, Xelqara sherqiy t\u00fcrkistan teshkilatliri birliki, uyghur kishilik hoqoq qurulushi, uyghur herikiti teshkilati, Bilgiye uyghur jemiyiti qatarliq k\u00f6pligen uyghur teshkilatliri we burghunlighan xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatliri bes \u2013 beste bayanat elan qilip Chexiye we Bilgiye parlamentining yuqarqi qararlirini qizghin qarshi alidighanliqlirini ipade qilip kelmekte.<br>Bilgiye parlamentining yeshiller partiyesige mensup parlament ezasi, sherqiy t\u00fcrkistan xelqining semimiy dosti Samuel Kogolati ependim bolsa Bilgiye parlamentining uyghur irqiy qirghinchiliqini qobul qilishida eng asasliq rol oynighan shexislerning biri bolup, u \u00f6tkenh yili 2 \u2013 aydin bashlapla Dunya uyghur qurultiyi we Bilgiye uyghur jemiyiti bilen hemkarliship Bilgiye parlamentida uyghur irqiy qirghinchiliqini qobul qilish herikiti qozghighan we Bilgiye parlamentigha sunulghan bu heqtiki qarar lahiyesimu Samuel Kogolati ependim teripidin hazirlanghan idi.<br>Samuel Kogolati ependim 15 \u2013 iyun k\u00fcni Bilgiye parlamentida uyghur irqiy qirghinchiliqi qarari qobul qilin\u2019ghandin keyin elan qilghan bayanatida mundaq dep k\u00f6rsetti :&#x00BB;B\u00e9lgiye Uyghurlar uchrighan insaniyetke qarshi jinayetni we Uyghurlargha qaritilghan irqiy qirghinchiliq xewpini \u00e9tirap qildi. Bu t\u00e9xi bir nechche ay ilgirila tesewwur qilish q\u00e9yin bolghan bir tarixiy peyt bolup h\u00e9sablinidu. Seperwerlik heriketlirimiz netijige \u00e9rishti!&#x00BB;<br>U yene mundaq d\u00e9di:&#x00BB;B\u00fcg\u00fcn b\u00e9lgiye parlam\u00e9nti dunyagha agahlandurush belgisi chiqardi. Shinjang Uyghur rayonidiki Uyghurlarwe bashqa az sanliq milletler topi insaniyetke qarshi eng qebih jinayetlerning qurbani bolup, irqiy qirghinchiliq xewpige duch kelmekte. Emdi heriket qilmasliqqa h\u00e9chqandaq bahane qalmidi&#x00BB;.<br>Xitay h\u00f6k\u00fcmiti Bilgiyede uyghur irqiy qirghinchiliqini qobul qilish herikitige bashlamchiliq qiliwatqan parlament ezasi Samuel Kogolati ependimdin \u00f6ch elish meqsidide bu yil 3-ayda unung\u2018gha we uning a&#8217;ile ezalirigha jaza tedbiri \u00e9lan qilghan. Shundaqla yene, b\u00e9lgiye parlam\u00e9ntida buyil 5-ayning 4-k\u00fcni \u00f6tk\u00fcz\u00fcsh pilan qilin&#8217;ghan Uyghurlar toghrisidiki guwahliq b\u00e9rish yighinimu tor hujumigha uchrap k\u00e9chikt\u00fcr\u00fclgen idi. Eyni chaghda bu hujumning xitay teripidin qilin&#8217;ghanliqi perez qilin&#8217;ghan. Mezkur guwahliq anglash yighinida lag\u00e9r shahiti qelbinur sidiq xanim guwahliq bergenidi.<br>parlam\u00e9nt ezasi samu&#8217;\u00e9l kogolati yuqarqi yazma bayanatida xitayning d\u00e9mokratiyege zerbe b\u00e9rish heriketlirining iradisini t\u00e9ximu tawlighanliqini bayan qilip mundaq did : &#x00AB;Xitay aldi bilen bizning bu teklip layihemizni yoqitishqa urundi, arqidin men we a&#8217;ilemge jaza tedbiri \u00e9lan qildi. Biraq bu jazalar xitayning arzusining eksiche netije berdi. U bizning parlam\u00e9ntning d\u00e9mokratiyesini nishanlash arqiliq, bizning xitaydiki kishilik hoquq \u00fcch\u00fcn k\u00fcresh qilish iradimizni k\u00fccheytti. Xitay bizge jaza b\u00e9rish arqiliq bizning xizmitimizning muhimliqini bizge yene bir q\u00e9tim ispatlap berdi. Parlam\u00e9ntimiz ochuq-ashkara we oby\u00e9ktip halda ispat anglash we s\u00fcpetlik munazire \u00e9lip b\u00e9rish arqiliq, ajizlashmay turup xizmitini dawamlashturdi&#x00BB;.<br>Parlament ezasi samu&#8217;il kogolati yene 15 &#8211; iyun &#x00AB;Xitay mesilisi boyiche parlam\u00e9ntlar ara hemkarliq guruppisi&#x00BB; da qilghan s\u00f6zide b\u00e9lgiye h\u00f6k\u00fcmitige mundaq dep chaqiriq qildi:&#x00BB;Uyghurlargha qaritilghan wehshiylikler dawam qiliwatqan bir peytte, biz b\u00e9lgiye h\u00f6k\u00fcmitini resmiy halda xitay bilen ikki terep \u00f6tk\u00fcz\u00fcp b\u00e9rish shertnamisini bikar qilishqa we xitayning meblegh s\u00e9lish k\u00e9lishimini ret qilishqa chaqirimiz. Uyghurlar tutup turuluwatqan jaza lag\u00e9rliri ochuq turghan muddetqiche, xitay bilen yene normal munasiwetni dawamlashturushqa bolmaydu. B\u00e9lgiye belkim bir kichik d\u00f6let bolushi mumkin, emma biz dunyagha kishilik hoquqning hemme jayda, hemme adem \u00fcch\u00fcn oxshash qoghdilishi k\u00e9rekliki toghrisida \u00e9niq signal eweteleymiz&#x00BB;.<br>( 2 )<br>Bilgiye parlamentida uyghur irqiy qirghinchiliqini qobul qilip qarar elin\u2019ghan del 15 \u2013 iyun k\u00fcni Bilgiyening paytexti we Yawropa birlikining merkizi B\u00fcr\u00fckselde \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen Amerika bilen Yawropa birliki otturisidiki aliy derijilikler s\u00f6hbiti jeryanidimu uyghurlar mesilisi alahide tilgha elindi.<br>Engiliyediki G7 yighinini axirlashturup B\u00fcr\u00fckselge yetip kelgen Amerika Pr\u00e9zid\u00e9nt jow baydin 15 \u2013 iyun k\u00fcni Yawropa konseyining reyisi Charles Michel we Yawropa komisyonining reyisi Ursula von der Leyen bilen Rosiye,Xitay we iran mesilisi, shundaqla korona wirusigha birlikte taqabil turush we iqlim mesililiri heqqide muzakire elip bardi.<br>Yawropa komisyonining reyisi Ursula von der Leyen xanim ikki terep s\u00f6hbitidin keyin metbuatlargha qilghan s\u00f6zide, bu qetimqi s\u00f6hbet jeryanida xitayning kishilik hoqoq xatirisigimu qarap chiqqanliqini bayan qilish bilen birge, insaniy heq \u2013 hoqoq we qedir \u2013 qimmetlerge h\u00f6rmet qilishning mohimliqini alahide tekitlep \u00f6tti.<br>Aqsarayning bu qetimqi yighinning mezmoni heqqide metbuatlargha bergen melumatida k\u00f6rs\u00fct\u00fclishiche, Amerika bilen Yawropa birliki otturisida \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen bu n\u00f6wetlik aliy derijilikler s\u00f6hbiti jeryanida teximu demokratiyeleshken tenich we bixeter dunya berpa qilishning mohimliqi tekitlinish bilen birge, xitayning sherqiy t\u00fcrkistan we tibettiki kishilik hoqoq tajawuzchiliq qilmishliri,xongkongning aptonomiyelik we demokratik tereqqiyatigha qiliwatqan tajawuzchiliqliri we xitayning \u00f6zige xoshna ellerge iqtisadi jehettin seliwatqan tehditliri qatarliq mesililer heqqide tepsili muzakire elip barghan.<br>K\u00fczetk\u00fcchilerning qarishiche bu Amerika bilen Yawropa birliki otturisida \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen aliy derijilikler uchrushushida sherqiy t\u00fcrkistan mesilisining tunji qetim tilgha elinishi bolup hisaplinidu.<br>Bu qetimqi ikki terep uchrushushining del Bilgiye parlamentida uyghur irqiy qirghinchiliqi qarari qobul qilin\u2019ghan k\u00fcnge toghra kelishi k\u00fczetk\u00fcchilerning k\u00fcchl\u00fck diqqitini qozghimaqta.<br>Xitayning yawropa ittipaqida turushluq wekiller \u00f6miki shu k\u00fcni bu heqte elan qilghan bayanatida Amerika bilen Yawropa ittipaqi otturisida \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen bu qetimqi aliy derijilikler uchrushushining ikki terepning munasiwetlirini normal tereqqi qildurush dayirisidin bekla uzaqliship ketkenlikini we xitayning ichki ishlirigha qopalliq bilen arilashqanliqini tekitlesh bilen birge, &lt; hazirqi jungguo esla burunqi jungguo emes, ornidin des turghan jungguo xelqini hechqandaq bir k\u00fcch qorqutalmaydu &gt; dep chalwaqidi.<\/p>\n\n\n\n<p>( 3 )<br>15 \u2013 iyun bolsa Uyghur milliy herikiti \u00fcch\u00fcn, j\u00fcmlidin p\u00fct\u00fcn sherqiy t\u00fcrkistan xelqi \u00fcch\u00fcn tolimu beriketlik we unutulmas bir k\u00fcn boldi.<br>Bilgiye parlamentida uyghur irqiy qirghinchiliqi qarari qobul qilin\u2019ghan we Amerika bilen Yawropa birliki otturisida \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen aliy derijilikler s\u00f6hbitide tunji qetim sherqiy t\u00fcrkistan mesilisi muzakirige qoyulghan 15 \u2013 iyun k\u00fcni yene bir xoshxewer Amerikidin keldi.<br>15 \u2013 iyul k\u00fcni Am\u00e9rika h\u00f6k\u00fcmitige qarashliq &#x00AB;Am\u00e9rika xelq&#8217;ara diniy erkinlik komit\u00e9ti&#x00BB; ning komissari elge tonulghan siyasi paaliyetchilirimizdin adwukat Nuri T\u00fcrkel ependim mezkur komitetning mu&#8217;awin re&#8217;islikige \u00f6st\u00fcr\u00fcldi.<br>Mezkur xewer herqaysi ellerde yashawatqan sherqiy t\u00fcrkistanliq qerindashlirimizni cheksiz s\u00f6y\u00fcnd\u00fcrdi we ghururlandurdi, chetellerdiki uyghur teshkilatlirimizdin, siyasi paaliyetchilirimizdin we awam xelqimizdin uyghur xelqining pexirlik oghlani Nuri T\u00fcrkel ependimge tebrikler yeghishqa bashlidi.<br>Dunya uyghur qurultiyining reyisi Dolqun Eysa ependim, Qurultay ijrahiye komitetining reyisi \u00d6mer Qanat ependiler bu heqte qilghan tebrik s\u00f6zliride, Nuri T\u00fcrkel ependimning yengi wezipisini qizghin tebrikleydighanliqini ipade qilish bilen birge, bunung p\u00fct\u00fcn sherqiy t\u00fcrkistan xelqining ortaq bir sheripi we ghururi ikenlikini, Nuri T\u00fcrkel ependimning bundin keyinki xizmetlirige yengi utuqlar tileydighanliqini tekitleshti.<br>Nuri T\u00fcrkel ependimning bu wezipige teyinlengenliki heqqidiki uxturush Am\u00e9rika h\u00f6k\u00fcmitige qarashliq &#x00AB;Am\u00e9rika xelq&#8217;ara diniy erkinlik komit\u00e9ti&#x00BB; ning resmiy tor betide 15 \u2013 iyun k\u00fcni elan qilindi.<br>2020-yili may \u00e9yida am\u00e9rika awam palatasining re&#8217;isi nensiy p\u00e9losi xanim teripidin biwasite &#x00AB;Am\u00e9rika xelq&#8217;ara diniy erkinlik komit\u00e9ti&#x00BB; ning komissarliqigha teyinlengen Nuriy t\u00fcrkel ependim xizmetke ch\u00fcshkendin buyan &#x00AB;Dewr&#x00BB; zhurnilining &#x00AB;Dunyadiki eng tesirchan 100 shexs&#x00BB;, &#x00AB;Bayliq&#x00BB; zhurnilining &#x00AB;Dunyadiki 50 neper ulugh rehber&#x00BB; qatarliq tizimlikliridin orun alghan idi.<br>Bu q\u00e9tim y\u00e9ngidin &#x00AB;Am\u00e9rika xelq&#8217;ara diniy erkinlik komit\u00e9ti&#x00BB; ning re&#8217;islikige teyinlengen neydin m\u00e9&#8217;anzi bu heqte elan qilghan bayanatida, &#x00AB;Bundin k\u00e9yinki xizmetlerde mu&#8217;awin re&#8217;is nuriy t\u00fcrkel bilen t\u00e9ximu zich hemkarliship, diniy \u00e9tiqad erkinliki saheside t\u00e9ximu k\u00f6p utuqlarni qolgha kelt\u00fcr\u00fcshni \u00fcmid qilimen&#x00BB; d\u00e9p k\u00f6rsetti.<br>Uyghur xelqining pexirlik oghlani Nuri T\u00fcrkel ependimning Am\u00e9rika xelqara diniy erkinlik komit\u00e9tining muawin reyislikige teyinlishi bir tasadipiliqmu ? elwettiki hergizmu tasadipiliq emes, insanlar \u00fcch\u00fcn hech bir netije tasadipi qolgha kelmeydu, bu, Nuri T\u00fcrkel ependimning chetelge hijret qilip chiqqan 1995 &#8211; yilidin buyan Sherqiy t\u00fcrkistan xelqi we Uyghur millitining h\u00f6rl\u00fcki \u00fcch\u00fcn elip barghan tinimsiz k\u00fcr\u00fcshining, t\u00f6ligen bedilining we bu muqeddes yolda elip barghan izdinishining netijisidin ibaret, xalas !<br>( 4 )<br>BDT kishilik hoquq mutexessisliri 14-iyun bayanat \u00e9lan qilip, xitayda Uyghurlarni \u00f6z ichige alghan tutqundiki azsanliq milletler we diniy guruhlarning mejburiy ichki eza k\u00f6ch\u00fcr\u00fcsh nishanigha aylan&#8217;ghanliqigha da&#8217;ir xewerlerdin qattiq ch\u00f6ch\u00fcgenliki, \u00f6zlirining bu jehettiki &#x00AB;Ishenchlik uchurlar&#x00BB; gha \u00e9rishkenlikini jakarlighan.<br>Bayanatta \u00e9ytilishiche, ular xitaydiki bashqa mehbuslargha bundaq telep qoyulmisimu, biraq \u00e9tnik, til yaki diniy az sanliq millet tutqunlirining mejburiy halda q\u00e9ni teksh\u00fcr\u00fclidighanliqi, ultra awazliq eswab we r\u00e9nt\u00e9ginliq eswablar bilen ichki ezalirining teksh\u00fcr\u00fcl\u00fcp, \u00e9rishken uchurlarning xitaydiki ichki eza teqsim qilidighan janliq ichki eza sanliq ambirigha kirg\u00fcz\u00fclidighanliqigha a&#8217;it &#x00AB;Ishenchlik uchurlar&#x00BB; ni tapshuruwalghan.<br>Uyghurlarning xitaydiki ichki eza sodisining qurbanigha aylinishi 1990-yillarning bashliridin tartipla bashlan&#8217;ghanliqi qeyt qilinsimu, biraq uning 2017-yilidiki chong tutqundin bashlap k\u00f6limining t\u00e9ximu k\u00e9ngeygenliki, t\u00e9ximu sist\u00e9milashqanliqi, kesipleshkenliki we t\u00e9ximu torlashqanliqi ilgiri s\u00fcr\u00fcl\u00fcp kelgen.<br>Mezkur bayanat b d t ning adem etkeschiliki, ayallar-balilar hoquqi, jismaniy-rohiy salametlik, az sanliq milletler, diniy erkinlik, ten jazasi, xalighanche tutqun&#8217;gha qarshi turush qatarliq ishlirigha mes&#8217;ul 12 neper kishilik hoquq mutexessisi teripidin \u00e9lan qilin&#8217;ghan. Bayanatta xitaydiki mejburiy ichki eza k\u00f6ch\u00fcr\u00fcshning &#x00AB;Perqliq jaylardiki qolgha \u00e9linish sewebini ch\u00fcshend\u00fcrmey yaki qolgha \u00e9lish buyruqi b\u00e9rilmey turup, tutup turulidighan alahide \u00e9tnik, til yaki diniy az sanliqlarni nishan qilghanliqi&#x00BB; tekitlen&#8217;gen.<br>yawropa taratqulirining xewer qilishiche, xitayning jenwede turushluq wekilining bayanatchisi lyu y\u00fcyin b d t mutexessislirini &#x00AB;Xata uchur&#x00BB; tarqitish, xitaygha &#x00AB;T\u00f6hmet qilish&#x00BB; bilen eyiblep, ularning bayanatini ret qildi we &#x00AB;Mutexessisler jungguo h\u00f6k\u00fcmiti teminligen nopuzluq uchurlargha sel qarap, jungguogha qarshi b\u00f6lg\u00fcnchiler we xurapiy fal\u00fcn&#8217;gongchilarning uchurini tallighan&#x00BB; dep biljirlidi.<br>( 5 )<br>15-Iyun k\u00fcni &#x00AB;Dunya Uyghur qurultiyi&#x00BB;, &#x00AB;Uyghur kishilik hoquq qurulushi&#x00BB; qatarliq Uyghur teshkilatliri we muhajirettiki Uyghurlar ijtima&#8217;iy alaqe munberliride bayanat \u00e9lan qilish we bashqa pa&#8217;aliyetler arqiliq, &#x00AB;Uyghur ana tili k\u00fcni&#x00BB; ni qutluqlidi.<br>Dunya Uyghur qurultiyi 2015-yili 5-ayning 22-k\u00fcni resmiy bayanat \u00e9lan qilip, xitay h\u00f6k\u00fcmitining her xil cheklime siyasetliri sewebidin \u00e9ghir xirisqa duch k\u00e9liwatqan Uyghur ana tilini qoghdash \u00fcch\u00fcn, her yili 15-iyun k\u00fcnini &#x00AB;Xelq&#8217;ara Uyghur ana tili k\u00fcni&#x00BB; dep xatirileshni qarar qilghanidi.<br>Dunya Uyghur qurultiyi bu yil 15-iyun k\u00fcni \u00e9lan qilghan bayanatidimu xitay h\u00f6k\u00fcmiti teripidin yoqitilish oby\u00e9ktigha aylan&#8217;ghan Uyghur ana tilini qoghdashni tekitlidi.<br>Uyghur ana tili y\u00e9qinqi 20 yildin buyan xitay h\u00f6k\u00fcmiti yolgha qoyghan her xil cheklimiler sewebidin, \u00e9ghir xirisqa duch kelgenidi. Xitay h\u00f6k\u00fcmiti 1990-yillarning axiri, deslep xitay \u00f6lke sheherliride &#x00AB;Shinjang sinipliri&#x00BB; ni qurush, 2000-yillarning b\u00e9shida sherqiy t\u00fcrkistanda &#x00AB;Qosh tilliq siniplar&#x00BB; ni tesis qilish arqiliq Uyghur ewladlirini xitay tilida terbiyeleshni yolgha qoydi. Halbuki 2016-yili 9-aygha kelgende atalmish Uyghur aptonom rayonluq ma&#8217;arip nazariti uqturush chiqirip, sherqiy t\u00fcrkistandiki yesli, bashlan&#8217;ghuch we ottura mekteplerde &#x00AB;D\u00f6let tili oqutushi&#x00BB; namida xitay tili oqutushini omumy\u00fczl\u00fck yolgha qoyghan idi.<br>Mana shundaq ehwalda herqaysi ellerdiki Uyghur teshkilatlirining y\u00e9teklishide muhajirettiki Uyghurlarning ana tilini qoghdash herikiti bashlandi. Deslepki mezgillerde herqaysi d\u00f6letlerde tarqilip olturaqlashqan Uyghurlar perzentlirige a&#8217;ilide Uyghur ana tilini \u00f6gitishni bala terbiyesidiki muhim nuqtilarning biri qildi. K\u00e9yinki mezgillerde bolsa Uyghurlar nisbeten k\u00f6p olturaqlashqan d\u00f6letlerde Uyghur ana til mekteplirini tesis qilish, Uyghur ana tili ma&#8217;aripini tereqqiy qildurush arqiliq Uyghur milliy kimlikini saqlap q\u00e9lish teshebbusi barghanche k\u00fccheydi.<br>( 6 )<br>Am\u00e9rika oqurmenlirige eng tonushluq bolghan g\u00e9zitlerdin &#x00AB;Washin&#8217;gton pochtisi&#x00BB; g\u00e9ziti 15-iyun k\u00fcni tehrirat maqalisi \u00e9lan qilip &#x00AB;Uyghur qirghinchiliqining qabahetlirini yoshurghili bolmaydu&#x00BB; dep k\u00f6rsetti.<br>Mezkur tehrirat maqalisi xitay h\u00f6k\u00fcmitining am\u00e9rika qoshma shitatlirida turushluq bash elchisi s\u00fcy tyenkeyning may \u00e9yida \u00e9lan qilin&#8217;ghan yazma bayanatigha reddiye teriqiside y\u00e9zilghan. S\u00fcy tyenkey \u00f6z bayanatida &#x00AB;Shinjangda \u00f6tken 20 nechche yil mabeynide k\u00f6p q\u00e9timlap t\u00e9rrorluq heriketliri k\u00f6r\u00fclgenliki \u00fcch\u00fcn h\u00f6k\u00fcmitimiz t\u00e9rrorluq we esebiylikning aldini \u00e9lish \u00fcch\u00fcn bir qatar tedbirlerni qollandi. Am\u00e9rika we bashqa jaylardiki d\u00fcshmen k\u00fcchler bolsa n\u00f6wette shinjangda qirghinchiliq boluwatidu, d\u00e9mekte. Bu p\u00fct\u00fcnley ighwa&#x00BB; d\u00e9gen. Shundaqla \u00f6tken 40 yilda Uyghur nopusining 10 hesse k\u00f6peygenlikini buninggha misal qilghan.<br>&#x00AB;Washin&#8217;gton pochtisi&#x00BB; ning tehrirat maqaliside buninggha reddiye b\u00e9rilip, n\u00f6wette alliqachan bir milyondin artuq Uyghurning lag\u00e9rlargha qamilip bolghanliqi, buninggha yandashturulup mejburiy emgek, Uyghurlarning milliy we diniy kimlikini \u00f6zgertish urunushi d\u00e9genlerning eng yuqiri pellige chiqqanliqi eskertilidu. Shundaqla tetqiqatchi adryan z\u00e9nzning Uyghur nopusi heqqidiki eng y\u00e9ngi doklatidin neqil \u00e9linip, xitay h\u00f6k\u00fcmitining Uyghur nopusining \u00fcst\u00fcnl\u00fckini buzup tashlash, Uyghurlarning tughut nisbitini kontrol qilish, Uyghur diyarigha xitay k\u00f6chmenlirini k\u00f6plep makanlashturush qatarliq charilar bilen Uyghurlarni t\u00e9ximu t\u00e9z assimilyatsiye qilmaqchi boluwatqanliqi alahide tekitlinidu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Essalamu eleykum h\u00f6rmetlik teliwizor k\u00f6rg\u00fcchiler, Dunya uyghur qurultiyi tor teliwiziyesining k\u00fcndilik xewerler purogrammisigha xush keldinglar, men Hidayet Musajan, b\u00fcg\u00fcn 6 \u2013 ayning 16 \u2013 k\u00fcni charshenbe, heminglarning mushu waqtinglar xeyirlik bolsun !H\u00f6rmetlik k\u00f6r\u00fcrmenler, t\u00f6wende diqqitinglar b\u00fcg\u00fcnki xewerler puromrammimizda bolsun !<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/716"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=716"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/716\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":719,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/716\/revisions\/719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}