{"id":781,"date":"2021-06-28T12:20:10","date_gmt":"2021-06-28T09:20:10","guid":{"rendered":"https:\/\/dukva.org\/uy\/?p=781"},"modified":"2021-06-29T11:56:24","modified_gmt":"2021-06-29T08:56:24","slug":"kundilik-xewerler-2021-yili-6-ayning-28-kuni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dukva.org\/uy\/2021\/06\/28\/kundilik-xewerler-2021-yili-6-ayning-28-kuni\/","title":{"rendered":"K\u00fcndilik xewerler ( 2021 &#8211; yili 6 &#8211; ayning 28 &#8211; k\u00fcni )"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-left\"><br><br>Essalamu eleykum h\u00f6rmetlik teliwizor k\u00f6rg\u00fcchiler, Dunya uyghur qurultiyi tor teliwiziyesining k\u00fcndilik xewerler purogrammisigha xush keldinglar, men Hidayet Musajan, b\u00fcg\u00fcn 6 \u2013 ayning 28 \u2013 k\u00fcni d\u00fcyshenbe, heminglarning mushu waqtinglar xeyirlik bolsun !<br>H\u00f6rmetlik k\u00f6r\u00fcrmenler, t\u00f6wende diqqitinglar b\u00fcg\u00fcnki xewerler puromrammimizda bolsun !<\/p>\n\n\n\n<!--more TEPSILATI-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"DUQ TV . \u043a\u04af\u043d\u0434\u0438\u043b\u0438\u043a \u0445\u04d9\u0432\u04d9\u0440\u043b\u04d9\u04402021-06-28\/\u0643\u06c8\u0646\u062f\u0649\u0644\u0649\u0643 \u062e\u06d5\u06cb\u06d5\u0631\u0644\u06d5\u0631\" width=\"720\" height=\"405\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/JTo10eBVn4U?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">( 1 )<br>Buyil 7 \u2013 ayning 1 \u2013 k\u00fcni bolsa 90 milyondin artuq ezasi bolghan we dunyadiki eng zor qara guroh dep atalghan xitay kompartiyesining qurulghanliqining 100 \u2013 yilliqidin ibaret.<br>Qurulghan k\u00fcnidin tartip taki hazirghiche p\u00fctk\u00fcl insaniyet dunyasigha p\u00fctmes \u2013 t\u00fcgimes balayi \u2013 qaza elip kelgen bu mustebit partiye b\u00fcg\u00fcnki k\u00fcnge kelgende weh\u2019shilikte Getlirning eyni chaghdiki Nazi partiyesidinmu eship ch\u00fcsh\u00fcdighan we erkin dunya xelqlirige, dunya tenichlirigha intayin zor xewip yetk\u00fcziwatqan eng zor qara gurohqa aylandi.<br>2 \u2013 dunya urushidin keyin emdi esla tekrarlanmaydu deyilgen Nazi kampilirining b\u00fcg\u00fcnki zaman\u2019gha kelgende yene sherqiy t\u00fcrkistanda tekrar otturigha chiqishi we xitayning sherqiy t\u00fcrkistanda uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqlerge qartita weh\u2019shilerche irqiy qirghinchiliq elip beriwatqanliqidek riyalliqning gherip demokratik elliri teripidin arqa \u2013 arqidin resmiy yosunda qobul qilinishqa bashlishi, sesiq nami pur ketken xitay kompartiyesining fashistik mahiyitini yene bir qetim dunya jama\u2019etchilikige toluq ashkarilap berdi.<br>Ehwal shundaq iken, yeqinqi k\u00fcnlerdin buyan Fashist xitay kompartiyesi qilche ar \u2013 nomus qilmastin \u00f6zining qurulghanliqining 100 \u2013 yilliqini peqet xitayda we xitayning mustemlikisi astidiki sherqiy t\u00fcrkistan, tibet qatarliq rayonlardila emes hetta chetellerdimu nahayiti zor daghdugha we heshem bilen xatirlep kelmekte.<br>N\u00f6wette sherqiy t\u00fcrkistanning p\u00fct\u00fcn ziminida qushlarning xushmung sayrashlirining ornini kishini seskend\u00fcridighan &lt; jungguo kompartiyesi bolmighan bolsa yengi jungguo bolmighan bolatti &gt; digen tetiqsiz naxshining wehimilik sadadi igellidi, xitayning p\u00fct\u00fcn axbarat wastilirida weten ichidiki qerindashlirimizning \u00f6zlirige shumluq we bexitsizlik elip kelgen bu tetiqsiz naxshini mejburi eytquzuwatqanliqi heqqidiki echinishliq k\u00f6r\u00fcn\u00fcshlerni her k\u00fcni k\u00f6r\u00fcp turiwatimiz.<br><br>Teximu k\u00fclkilik yeri shuki, 6 \u2013 ayning 24 \u2013 k\u00fcni xitay h\u00f6k\u00fcmiti xitay kompartiyesi qurulghanliqining 100 \u2013 yilliqi munasiwiti bilen &lt; Jungguo kommunistik partiyesining kishilik hoqoqqa h\u00f6rmet qilish we qoghdashtiki b\u00fcy\u00fck emiliyiti &gt; namliq aqtashliq kitap elan qilip, y\u00fczmilyonlighan bigunah insanning qan qisasigha boghulghan bu Fashist partiyeni qandaqtur insaniyet dunyasining qutqazghuchisi we shapa\u2019etchisi qilip k\u00f6rs\u00fct\u00fcshke urundi.<br>Elwettiki, yeqinqi mezgillerdin buyan chetel metbu\u2019atlirida we xelqaraliq munberlerdimu xitay kompartiyesining yuqarqidek saxte teshwiqatlirigha qarshi reddiyeler we xitay kompartiyesining jinayi qilmishliri pash qilin\u2019ghan maqale we analizlar roshen halda k\u00fcch\u00fcy\u00fcp barmaqta.<br>Bu munasiwet bilen Dunya uyghur qurultiyimu xitay kompartiyesi qurulghan 7 \u2013 ayning 1 \u2013 k\u00fcni &lt; Bir esirlik besim heqqide analiz &gt; namliq chong tiptiki xelqaraliq muhakime yighinbi \u00f6tk\u00fcz\u00fcshke hazirlanmaqta.<br>Dunya uyghur qurultiyining teyisi Dolqun Eysa ependim bilen merkizi Tibet h\u00f6k\u00fcmitining wekili Penpa Tseringning birlikte riyasetchilik qilishi bilen Engiliz tilida \u00f6tk\u00fcz\u00fclidighan mezkur tor muhakime yighini ikki qisim\u2019gha b\u00f6l\u00fcngen bolup, birinchi qismida Dunya uyghur qurultiyi xitay ishliri komitetining mudiri Ilshat hesen K\u00f6kb\u00f6re, Jenobi Mong\u2019gholiye, Xongkong,Tibet, Teywen we xitay demokratlirining wekilliri doklat beridu.<br>Yighinning ikkinchi qismida bolsa Yawropa parlamentining ezaliridin Raphael Glucksmann, Engin Eroghlu,Bilgiye parlamentining ezasi Samuel Kogolati, Engiliye parlamentining ezaliridin Nusrat Ghani we Norman Baker, Litwa parlamentining ezasi Dowile Sakaliene qatarliq yuquri derijilik siyasi erbaplar doklat beridu.<br>1 \u2013 iyol k\u00fcni Berlin waqti ch\u00fcshtin keyin saet 16:00 de bashlinidighan bu qetimqi muhakime yighinida xitay kompartiyesi qurulghan 100 yildin buyan unung insaniyetke kelt\u00fcrgen balayi \u2013 qazaliri, n\u00f6wette dunya tenichliqigha seliwatqan tehditliri, bolupmu xitay kompartiyesining sherqiy t\u00fcrkistanni ish\u2019ghal qilghan 1949 \u2013 yilidin buyan sherqiy t\u00fcrkistan xelqighe y\u00fcrg\u00fcziwatqan zulum we t\u00fcrl\u00fck basturush siyasitliri, buxil bastrurush siyasetlirining \u00fczl\u00fcksiz k\u00fcch\u00fcy\u00fcp b\u00fcg\u00fcn resmiy bir irqiy qirghinchiliqqa aylinish jeryani, xitay kompartiyesining Tibet, jenobi Mong\u2019gholiye we Xongkong xelqlirige qarita y\u00fcrg\u00fcziwatqan basturush siyasetliri, teywen xelqighe qaritip kelgen tehditliri, xitay kompartiyesining Fashistik mahiyiti qatarliq nahayiti keng mezmunlarda tepsili muhakime elip berilidu.<br>( 2 )<br>Dunya uyghur qurultiyi 5 \u2013 iyol \u00dcr\u00fcmqi chirghinchiliqining 12 \u2013 yilliqi munasiwiti bilen mexsus chaqiriqname elan qilip, chetellerdiki uyghur teshkilatlirini, siyasi paaliyetchilirimizni we keng awam xelqimizni \u00dcr\u00fcmqi qirghinchiliqining 12 \u2013 yilliqini p\u00fct\u00fcn dunya miqyasida keng k\u00f6lemde xatirilesh arqiliq Kommuist Xitay hakimiyitining sherqiy t\u00fcrkistan xelqi \u00fcstidin y\u00fcrg\u00fczgen insane qelipidin chiqqan irqiy qirghinchiliqini, besim we zulum siyasitini, shundaqla weten ichide jiddi yoqulush xewipige duch keliwatqan xelqimizning y\u00fcreg sadasini dunya jamaetchilikige teximu \u00fcn\u00fcml\u00fck we janliq shekilde anglitishqa chaqirdi.<br>Dunya uyghur qurultiyining chaqiriqnamiside, 5 \u2013 iyol \u00dcr\u00fcmqi qirghinchiliqning 12 \u2013 yilliqini xatirilesh heqqide Qurultay rehberlik heyiti teripidin elin\u2019ghan t\u00f6wendikidek qararlar tekitlep \u00f6t\u00fcldi :<\/p>\n\n\n\n<p>1 ) \u00dcr\u00fcmqi qirghinchiliqining 12 \u2013 yilliqi munasiwiti bilen BDT kishilik hoqoq komutetigha, Yawropa we Amerika parlamentlirigha, shundaqla herqaysi xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatlirigha DUQ namidin Xitayning Uyghurlargha qarita y\u00fcrg\u00fcziwatqan irqiy qirghinchiliqi, zulum we besim siyasiti pash qilinghan mezmonda naraziliq mektubi yollunidu.<\/p>\n\n\n\n<p>2) Herqaysi ellerde paaliyet elip beriwatqan teshkilatlirimiz we siyasi paaliyetchilirimizning, \u00dcr\u00fcmqi qirghinchiliqining 12 \u2013 yilliqi munasiwiti bilen \u00f6zliri turushluq d\u00f6wletlerning h\u00f6k\u00fcmet we parlamentlirigha, shundaqla \u00f6zliri turushluq d\u00f6wletlerde paaliyet elip beriwatqan herqaysi kishilik hoqoq teshkilatliri we ammiwiy teshkilatlargha mustebit xitay hakimiyitining xelqimiz \u00fcstidin y\u00fcrg\u00fcziwatqan irqiy qirghinchiliqliri pash qilinghan naraziliq mektubi yollushini iltimas qilimiz.<br>3) \u00dcr\u00fcmchi qirghinchiliqining 12 \u2013 yilliqi munasiwiti bilen, herqiysi teshkilat we jamaetlirimizning \u00f6zliri turiwatqan d\u00f6wletlerdiki T\u00fcrk \u2013 Islam teshkilatlirini, kishilik hoqoq teshkilatlirini we bashqa ammmiwiy guruppilarni seperwerlikke kelt\u00fcr\u00fcp, ularning hemkarliqi we qatnishishida bir tutash halda xitaygha qarshi keng k\u00f6lemlik birleshme naraziliq namayish uyushturushini telep qilimiz;<br>4) \u00dcr\u00fcmqi qirghinchiliqi y\u00fczbergen 5 \u2013 iyol k\u00fcnidin 7 \u2013 iyol k\u00fcnigiche, dunyaning herqaysi elliride yashawatqan Uyghurlar eger \u00f6zi turushluq d\u00f6wletlerning qanuni yol qoysa, \u00f6yining balkonlirigha we mashinlirigha birdek halda Sherqiy t\u00fcrkistanning ay \u2013 yultuzluq k\u00f6k bayriqini qadashqa tirishishi we bu arqiliq \u00f6zlirining Xitaygha bolghan naraziliqlirini bild\u00fcr\u00fcshi lazim.<br>5 ) p\u00fct\u00fcn sherqiy t\u00fcrkistan teshkilatliri we siyasi paaliyetchilirimiz, 5 \u2013 iyol k\u00fcnidin etibaren 3 k\u00fcngiche \u00f6zliri bashquriwatqan internet sehipilirini, ijtimayi taratqulirini qaraytishini we rengsiz shekilde dawamlashturushini telep qilimiz.<br>6) Dunyaning herqaysi jaylirida yashawatqan Uyhur qerindashlirimizdin \u00fcr\u00fcmqi qirghinchiliqi y\u00fczbergen 7 \u2013 ayning 5 \u2013 k\u00fcnidin bashlap bir heptigiche toy \u2013 t\u00f6k\u00fcn \u00f6tk\u00fczmeslik, olturush we t\u00fcrl\u00fck shekildiki k\u00f6ng\u00fcl echish paaliyetlirini elip barmasliq arqiliq, \u00f6zlirining 5 \u2013 iyol shehidlirige bolghan teziyesi we h\u00f6rmitini izhar qilishni iltimas qilimiz.<br>7 ) DUQ diniy ishlar komutetining bir tutash teshkillishi astida, 5 \u2013 iyol k\u00fcni dunyaning herqaysi elliride bir tutash halda 5 \u2013 iyol shehidlirini yad etish, ularning rohi \u00fcch\u00fcn nezir \u2013 chiraq we dua \u2013 tegbir paaliyetlirini uyushturush lazim, bolupmu namayish qilish imkaniyiti bolmighan d\u00f6wlerdiki teshkilatlirimiz we siyasi paaliyechiliriz bu paaliyetke alahide ehmiyet berishi, hazirdin etibaren bunung teyyarliq xizmetlirini jiddi bashlishi lazim.<\/p>\n\n\n\n<p>8) DUQ merkizi orgini we DUQ terkibidiki teshkilatlar \u00f6zliri bilen yeqin munasiwette bolghan chetellik jornalis we muxpirlarni seperwerlikke kelt\u00fcr\u00fcp, 5 \u2013 iyol \u00dcr\u00fcmqi qirghinchiliqining 12 \u2013 yilliqi munasiwiti bilen asasliq chetel metbuatlirida mexsus xewer \u2013 maqalilar we obzorlarning elan qilinishini qolgha kelt\u00fcr\u00fcsh, hazirdin bashlap ularni t\u00fcrl\u00fck matiriyal menbeliri bilen teminleshke kapaletlik qilish lazim.<\/p>\n\n\n\n<p>( 3 )<br>Dunya uyghur qurultiyi 5 \u2013 iyol \u00fcr\u00fcmqi qirghinchiliqining meydan\u2019gha kelishige biwaste sewep bolghan 26 &#8211; iyun Shaoguan weqesining 12 \u2013 yilliqi munasiwiti bilen elan qilghan doklat xarektirlik axbaratida, &lt; Shaoguan weqesi mustebit Xitay hakimiyitining Uyghur xelqighe qaratqan irqiy kemsitish siyasitining biwaste mehsulidin ibaret ! &gt; dep k\u00f6rsetti.<br>Qurultayning mezkur axbaratida Shaoguan weqesining arqa k\u00f6r\u00fcn\u00fcshi we omomiy jeryani nahayiti tepsili orun alghan bolup, axbaratning beshida mundaq dep k\u00f6rs\u00fct\u00fclgen : &lt; sesiq nami dunyagha pur ketken Shaoguandiki onminglighan irqichi xitayning 2009 &#8211; yili 6 &#8211; ayning 26 &#8211; k\u00fcni bu sheherdiki bir oyunchuq zawutigha Qeshqerning Konasheher, yeni toqquzaq nahiyesidin mejburi ishlemchilikke elip kelingen bichare uyghur dehqanlirigha xuddi ghaljir itlardek hujum qilip bir qisim uyghur dehqanlirining echinishliq halda \u00f6l\u00fcshini we eghir yaridar bolushini kelt\u00fcr\u00fcp chiqirishi, \u00dcr\u00fcmqidiki Uyghur xelqining sewrining teshishigha biwaste sewepchi bolghan asasliq amillarning biri idi ! &gt;.<br>Qurultayning axbaratida yene mundaq diyilgen : &lt; Shawguen weqesidin keyin, xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatliri we dunya uyghur qurultiyi teripidin \u00e9lan qilinghan axbarat we bayanatlarning hemmisidila xitay hakimiyitidin uyghurlarni xitay \u00f6lkilirige mejburiy ishlemchilikke y\u00f6tkesh siyasitidin waz k\u00e9chish, shawguende irqiy hujumgha uchrighan toqquzaqliq d\u00e9hqanlarni derhal bixeter halda esli yurtigha qayturush, Uyghur dehqanlirining \u00f6l\u00fcshige sewepchi bolghan irqichi xitaylarni qanun boyiche jazalash jiddiy telep qilinghan bolsimu emma xitay h\u00f6k\u00fcmiti bu heqqani teleplerge esla qulaq salghini yoq &gt;.<br>Qurultayning axbaratida yene mundaq diyilgen : &lt; Shaoguan weqesi hergizmu Xitay hakimiyitining bayan qilghinidek, adettiki bir ijtimayi majra emes, unung chongqur siyasi arqa k\u00f6r\u00fcn\u00fcshi bar, Shaoguan weqesi, Xitay hakimiyitining uzun yillardin buyan Uyghurlargha qaritip kelgen irqiy ayrimichiliq we irqiy kemsitish siyasitining biwaste mehsuli.. Shaoguandiki Xitaylarning bu sheherge Uyghur ishchilar y\u00f6tkep kelingen k\u00fcndin etibaren ulargha nepret we \u00f6chmenlik tuyghusi bilen muamile qilishi, p\u00fct\u00fcn Xitay miqyasida Uyghurlargha qarshi shekillend\u00fcr\u00fclgen d\u00fcshmenlik tuyghusining biwaste netijisidin ibaret ! &gt;.<br>( 4 )<br>Dunya uyghur qurultiyining yawropadiki siyasi xizmetlirige mesul alahide wekili we yawropa sherqiy t\u00fcrkistan birlikining reyisi, uzun yilliq pidakar siyasi paaliyetchilirimizdin Esqerjan ependim Germaniye Bawariya \u00f6lkilik parlamentining 2020 &#8211; yilliq &lt; Asasiy qanun medali &gt; gha erishken we korona siwuri sewebidin mukapat tarqitish murasimi birqanche qetim kechikt\u00fcr\u00fclgen idi.<br>6 \u2013 ayning 25 \u2013 k\u00fcni Bawariya \u00f6lkilik parlament binasida \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen k\u00f6rkemlik bir murasim bilen &lt; asasiy qanun medali &gt; Bawariya \u00f6lkilik parlamentning reyisi Ilse Aigner teripidin Esqerjan ependimge biwaste teqdim qilindi.<br>Medal tarqitish murasimigha germaniye sotsiyal demokrat partiyesining bawariya parlamentidiki gurup reyisi Markus Rinderspacher qatarliq bezi parlament ezalirimu ishtirak qilip Esqerjan ependimni mubarekleshti.<br>Bu munasiwet bilen Dunya uyghur qurultiyining reyisi Dolqun Eysa ependim we Qurultay tehberliri Esqerjan ependimni qizghin tebriklkesh bilen birge, Esqerjan ependimning Bawariya parlamentining 2020 &#8211; yilliq &lt; Asasiy qanun medali &gt; gha layiq k\u00f6r\u00fcl\u00fcshining p\u00fct\u00fcn Sherqiy t\u00fcrkistan xelqi \u00fcch\u00fcn bir sherep ikenlikini bild\u00fcr\u00fcshti.<\/p>\n\n\n\n<p>Esqerjan ependim bu heqte qilghan s\u00f6zide, bu sherep medalining peqet \u00f6zi \u00fcch\u00fcnla emes, belki mustebit kommunist xitay hakimiyitining jiddi irqiy yoqutushigha duchar boluwatqan weten ichidiki p\u00fct\u00fcn xelqimizge, shundaqla muhajirettiki xelqimizge berilgen bir teselli mukapati ikenlikini bild\u00fcrdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Germaniye Bawariya \u00f6lkilik parlamenti teripidin her yilda bir qetim berilidighan &lt; Asasiy qanun medali &gt; bolsa Bawariya parlamentining eng y\u00fcksek sherep medali bolup, mezkur medal 1961 &#8211; yilidin buyan izchil t\u00fcrde tarqitip kelinmekte. namzatlar Bawariya \u00f6lkilik parlament terkibidiki herqaysi siyasi partiyelerning wekilliri teripidin saylap chiqilghan mexsus bahalash heyiti teripidin tallap chiqilidu we axirida parlament reyisining biwaste testiqi bilen resmiy qararlashturidu. hazirgha qeder mezkur Medal bezi d\u00f6wlet erbaplirigha, siyastchilerge, tonulghan edip we senetkarlargha, shundaqla bilim sahedide alahide t\u00f6hpe yaratqan shexislerge berilip kelingen bolup, bu n\u00f6wet tunji qetim bir chetellikke berilishi bolup hisaplinidu.<br>Esqerjan ependim uzun yillardin buyan Germaniyede Uyghur dawasini k\u00fcchlend\u00fcr\u00fcsh we Germaniyediki uyghur jama&#8217;itini germaniyenining siyasi, qanuniy we ijtimayi mohitigha maslashturush jehetlerde nahayiti k\u00f6p tirishchanliq we pidakarliq k\u00f6rs\u00fct\u00fcp kelgen tejirbilik siyasi paaliyetchilirimizning biri bolup, hazirgha qeder Esqerjan ependim 1990 &#8211; yili Gherip dunyasida tunji qurulghan uyghur teshkilati hisaplanghan &lt; Yawropa sherqiy t\u00fcrkistan birliki &gt; teshkilatining eng asasliq qurghuchisi, bash katipi we reyisi bolghan, 1998 &#8211; yili T\u00fcrkiye istanbulda qurulghan &lt; Sherqiy t\u00fcrkistan milliy merkizi &gt; ning qurghuchi ezasi we muawin reyisi, 1999 &#8211; yili germaniyening Miyonxin shehride qurulghan &lt; Sherqiy t\u00fcrkistan ( Uyghuristan ) milliy qurultiyi &gt; ning qurghuchi ezasi we bash katipi, 2004 &#8211; yili qurulghan hazirqi &lt; Dunya uyghur qurultiyi &gt; ning qurghuchi ezasi we muawin reyisi, Germaniye Miyonxin sheherlik chetellikler mejlisining muawin reyisi bolghan.<br>n\u00f6wette Esqerjan Dunya uyghur qurultiyining yawropadiki siyasi xizmetlirige mesul alahide wekili we &lt; Yawropa sherqiy t\u00fcrkistan birliki &gt; ning reyisi bolup dawayimiz \u00fcch\u00fcn xizmet qilmaqta.<\/p>\n\n\n\n<p>( 5 )<\/p>\n\n\n\n<p>xitayning sherqiy t\u00fcrkistanda musteqil xelq&#8217;ara teksh\u00fcr\u00fcsh \u00e9lip b\u00e9rishqa aldinqi shert qoshup teksh\u00fcr\u00fcshni arqigha sozushi BDT kishilik hoquq aliy komissari mish\u00e9l bachil\u00e9t xanimning sewrini tashurdi, u 25-iyun birleshken d\u00f6wletler teshkilati kishilik hoqoq kengishining 47 \u2013 n\u00f6wetlik yighinida Uyghurlar mesilisi heqqide qilghan 2 \u2013 qetimliq s\u00f6zide, xitay terep sherqiy t\u00fcrkistanda teksh\u00fcrish \u00e9lip b\u00e9rishqa yol qoymisimu, emma teksh\u00fcr\u00fcshni bashlaw\u00e9ridighanliqi bild\u00fcrgen.<br>Royt\u00e9rs ag\u00e9ntliqining xewer qilishiche, mish\u00e9l bachil\u00e9t 25-iyun b d t kishilik hoquq k\u00e9ngishige \u00f6zining xitay bilen 2018-yili 9-aydin b\u00e9ri dawamliship k\u00e9liwatqan s\u00f6hbitide bashqa tallash yolliriningmu barliqini bild\u00fcrgen.<br>U &#x00AB;Bu jeryanda ali komissariyat ishi&#8217;anisi shinjangdiki kishilik hoquq depsendichilikini analiz qilish we bahalashni dawamliq chongqurlashturidu,&#x00BB; d\u00e9gen. Bachil\u00e9tning teksh\u00fcrmekchi bolghan alaqidar d\u00f6wlet qobul qilmisimu yaki kishilik hoquq k\u00e9ngishining qararisizmu yiraqtin guwahliq \u00e9lish we delil toplash hoquqi bar iken. Kishilik hoquq teshkilatliri uning Uyghurlar mesiliside bu hoquqini ilitishini telep qilip kelgen.<br>Royt\u00e9rs ag\u00e9ntliqining bild\u00fcrishiche, kishilik hoquqni k\u00f6zitish teshkilatining ijra&#8217;iye d\u00e9riktori k\u00e9nn\u00e9s rot, b d t ning hazirgha qeder sherqiy t\u00fcrkistanda boluwatqan ishlarni bahalap baqmighanliqini bild\u00fcr\u00fcp: &#x00AB;B\u00e9yjing ret qilghanliqi \u00fcch\u00fcn biz \u00f6z aldimizgha bahalap chiqishimiz k\u00e9rek,&#x00BB; d\u00e9gen.<br>21 \u2013 iyun k\u00fcni Birleshken d\u00f6letler teshkilati kishilik hoquq aliy komissari m\u00e9shil bach\u00e9l\u00e9t xanim BDT yighinida qilghan s\u00f6zide \u00f6zining bu yil sherqiy t\u00fcrkistanni \u00f6z ichige alghan xitay ziyaritide bolushni, Uyghurlargha qaritilghan \u00e9ghir basturushqa da&#8217;ir doklatlarni neqmeydanda erkin teksh\u00fcr\u00fcshni \u00fcmid qilidighanliqini \u00e9ytqan,bunung\u2019gha mas halda 22 \u2013 iyun k\u00fcni kanadaning BDT da turushluq bash elchisi l\u00e9sl\u00e9y nortonning bashlamchiliqida 44 d\u00f6wlet birleshme bayanat \u00e9lan qilip, birleshken d\u00f6letler teshkilatidin xitay hakimiyitining Uyghurlargha y\u00fcrg\u00fcz\u00fcwatqan \u00e9ghir basturushini teksh\u00fcr\u00fcsh \u00fcch\u00fcn musteqil bir \u00f6mek ewetishni telep qilghan idi.<\/p>\n\n\n\n<p>( 6 )<\/p>\n\n\n\n<p>CNN xewer tori 25-iyundiki xewiride, sherqiy t\u00fcrkistanda t\u00fcrme sist\u00e9misining 2016-yildin k\u00e9yin shiddetlik k\u00e9ngeygenliki we qamaq jazalirining t\u00e9ximu uzarghanliqigha da&#8217;ir delillerni ashkarilidi. CNN ning bild\u00fcr\u00fcshiche, 25 milyon nopusluq bu rayonda 2016-yilidin 2018-yilghiche bolghan ariliqta 250 mingdin artuq adem qamaqqa h\u00f6k\u00fcm qilin&#8217;ghan.<br>Xewerde 2014-yili sherqiy t\u00fcrkistanda 21 ming ademning qamaqqa h\u00f6k\u00fcm qilin&#8217;ghanliqi, biraq bu sanning 2018-yilining \u00f6zide 133 ming 200 ge y\u00e9tip, nechche qatlinip ketkenlikini bild\u00fcrgen.<br>Xewerde qeyt qilishiche, bu mezgil ichide qamaqqa h\u00f6k\u00fcm qilin&#8217;ghanlarning sani shiddetlik k\u00f6piyipla qalmay, beli yene qamaq jazalirining mudditimu artqan. CNN ning &#x00AB;Shinjang istatistika yilnamisi&#x00BB; din neqil kelt\u00fcr\u00fcshiche, 2017-yili qamaqqa h\u00f6k\u00fcm qilin&#8217;ghanlarning 87 pirsenti 5 yilliqtin yuqiri k\u00e9silgen bolup, bu 2016-yilqidin 27 pirsent artqan.<br>Xewerde kishilik hoquq teshkilatlirining qamaq jazasi mudditining shiddetlik artishi xitay h\u00f6k\u00fcmitining bu rayondiki basturushining ch\u00e9kidin ashqanliqini k\u00f6rsitidu, dep qaraydighanliqi \u00e9ytilghan. Xewerde yene sherqiy t\u00fcrkistandiki xitay da&#8217;irilirining 2018-yildin bashlap t\u00fcrme sanliq melumatlirini \u00e9lan qilishni toxtitip, 2018-yildin k\u00e9yinki sanliq melumatni mexpiy tutushqa bashlighanliqi, kishilik hoquq pa&#8217;aliyetchilirining &#x00AB;Bu ehwal n\u00e9me ishlar boluwatqanliqining \u00e9niq ipadisi&#x00BB; dep k\u00f6rsetkenliki tekitlen&#8217;gen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Essalamu eleykum h\u00f6rmetlik teliwizor k\u00f6rg\u00fcchiler, Dunya uyghur qurultiyi tor teliwiziyesining k\u00fcndilik xewerler purogrammisigha xush keldinglar, men Hidayet Musajan, b\u00fcg\u00fcn 6 \u2013 ayning 28 \u2013 k\u00fcni d\u00fcyshenbe, heminglarning mushu waqtinglar xeyirlik bolsun !H\u00f6rmetlik k\u00f6r\u00fcrmenler, t\u00f6wende diqqitinglar b\u00fcg\u00fcnki xewerler puromrammimizda bolsun !<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/781"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=781"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":789,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/781\/revisions\/789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}