Essalamu eleykum h\u00f6rmetlik teliwizor k\u00f6rg\u00fcchiler, Dunya uyghur qurultiyi tor teliwiziyesining k\u00fcndilik xewerler purogrammisigha xush keldinglar, men Hidayet Musajan, b\u00fcg\u00fcn 6 \u2013 ayning 29 \u2013 k\u00fcni seyshenbe, heminglarning mushu waqtinglar xeyirlik bolsun !
H\u00f6rmetlik k\u00f6r\u00fcrmenler, t\u00f6wende diqqitinglar b\u00fcg\u00fcnki xewerler puromrammimizda bolsun !<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
( 1 )
21 \u2013 iyun Jenwede bashlan\u2019ghan birleshken d\u00f6wletler teshkilati kishilik hoqoq kengishining 47 \u2013 n\u00f6wetlik yighini Uyghurlargha hesdashliq qiliwatqan demokratik d\u00f6wletler bilen xitayni qollaydighan gheyri demokratik d\u00f6wletler otturisidiki bir meydan keskin k\u00fcreshke sehne bolghan idi.
Mezkur yighinning 28 \u2013 iyul k\u00fcni BDT irqiy qirghinchiliqning aldini elish ishxanisi teripidin \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen b\u00f6l\u00fcmide s\u00f6z qilghan Dunya uyghur qurultiyining reyisi Dolqun Eysa ependim bilen xitayning BDT diki wekili otturisida yene bir meydan keskin talash \u2013 tartish y\u00fczberdi.
Bu qetimqi yighinda qisqa s\u00f6z qilish salahiyitige erishken Dolqun Eysa ependim emdila nutqini bashlap turushigha xitayning BDT diki wekili derhalla Dolqun Eysa ependimning s\u00f6zini edepsizlerche b\u00f6l\u00fcp, unung bayanlirining BDT ning pirinsiplirigha tamamen xilap ikenlikini ilgiri s\u00fcrdi we yighin riyasetchisidin Dolqun Eysaning s\u00f6zlesh hoqoqini derhal emeldin qaldurushni telep qildi.
Yighin riyasetchi xitay wekilige reddiye qayturup, Dolqun Eysa ependimning s\u00f6zlirining BDT ning hech bir qayide \u2013 pirinsipigha xilap emeslikini tekitlep Dolqun Eysa ependimdin s\u00f6zini dawamlashturushni telep qildi. Dolqun Eysa ependim s\u00f6zini dawamlashturiwatqanda xitay wekili yene qayta qopalliq bilen unung s\u00f6zini b\u00f6l\u00fcp, yuqarqidek biljirlashlirini qayta tekrarlidi, xitay wekilining buxil \u00f6ktemliki we edepsizliki yighin riyasetchisining we yighin ehlining qattiq oghisini qaynatti, Dolqun eysa ependim xitay wekilige perwa qilmay qisqa nutqini muwapiqiyetlik halda axirlashturdi.
Dolqun Eysa ependim qilghan s\u00f6zide BDT irqiy qirghinchiliqning aldini elish ishxanisining asasliq wezipisining aldin agahlandurghuchi mexaynizimlarni qollash arqiliq zorawanliq xewipige duch keliwatqan insanlarni qoghdash \u00fcch\u00fcn \u00fcn\u00fcml\u00fck tedbir qollunush ikenlikini xatirlitip \u00f6t\u00fcsh bilen birge, yeqinqi yillardin buyan xitay xelq jumhuriyitining sherqiy t\u00fcrkistandiki uyghur we bashqa t\u00fcrkiy xelqlerge qarita eghir jinayet sadir qiliwatqanliqini, Dunya jama\u2019etchilikining milyonlighan uyghurning jaza lagirlirigha qamalghanliqigha, mejburi emgekke seliniwatqanliqigha, mediniyitining weyran qiliniwatqanliqigha, dinniy ibadet orunlirining buzghunchiliqqa uchrawatqanliqigha, uyghur tilining cheklinip ayililerning bir \u2013 biridin ayriwetilgenlikige, uyghur ayallirining mejburi tughmas qilduruluwatqanliqigha we uyghurlarning yuquri texnikiliq nazaret qilish we basturushqa uchrawatqanliqigha shahid boluwatqanliqini tekitlep \u00f6tti.
Dolqun eysa ependim s\u00f6zide yene Londondiki uyghur sot kolligiyesining bu heqte shahidlarning guwahliqini we mutexesislerning qarashlirini anglap \u00f6tkenlikini, chetellik k\u00f6pligen mutexesis we tetqiqatchilarningmu xitayning sherqiy t\u00fcrkistanda uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqlerge qarita irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatqanliqi heqqide ortaq qarashqa kelgenlikini, hazirgha qeder 6 d\u00f6wletning parlamentining uyghur irqiy qirghinchiliqini qobul qilip mexsus qarar qobul qilghanliqini eskertip \u00f6t\u00fcsh bilen birge, BDT kishilik hoqoq aliy komissarliqini bu jehette \u00fcn\u00fcml\u00fck tedbir qollunup k\u00fcchl\u00fck bir k\u00fcz\u00fct\u00fcsh sestimisi qurup chiqip Uyghurlar n\u00f6wette duch keliwatqan qorqunuchluq xewipni tosup qelish \u00fcch\u00fcn emiliy heriketke \u00f6t\u00fcshke chaqirdi.
22 \u2013 iyun k\u00fcni kanadaning BDT da turushluq bash elchisi l\u00e9sl\u00e9y nortonning bashlamchiliqida 44 d\u00f6wlet birleshme bayanat \u00e9lan qilip, birleshken d\u00f6letler teshkilatidin xitay hakimiyitining Uyghurlargha y\u00fcrg\u00fcz\u00fcwatqan \u00e9ghir basturushini teksh\u00fcr\u00fcsh \u00fcch\u00fcn musteqil bir \u00f6mek ewetishni telep qilghan, shu k\u00fcnila xitayperes Belerosiyemu iran, s\u00fcriye, shimali koriye, rosiye qatarliq 64 d\u00f6wletning namida birleshme bayanat elan qilip,xongkong, sherqiy t\u00fcrkistan we tibet mesilisining xitayning ichki ishi ikenlikini ilgiri s\u00fcrgen idi.
Gherip metbu\u2019atlirida k\u00f6rs\u00fct\u00fclishiche Birqanche k\u00fcndin buyan BDT yighinida uyghurlar mesilisi t\u00fcpeylidin dawam qiliwatqan deplomatik majragha biwaste ishtirak qilghan d\u00f6wletlerning sani 100 din eship ketken,2019 \u2013 yili 22 d\u00f6wletning BDT da turushluq bash elchiliri uyghurlar mesiliside xitayni eyiplep birleshme bayanat elan qilghan bolsa, bu qetim ularning sani bir hesse k\u00f6p\u00fcy\u00fcp 44 d\u00f6wletke yetken.
( 2 )
Xitay kompartiyesi qurulghanliqining 100 \u2013 yilliqi munasiwiti bilen b\u00fcg\u00fcn, yeni 29 \u2013 iyun ch\u00fcshtin burun xitay kommunistik partiyesi merkizi komiteti xitayning p\u00fct\u00fcn yuquri derijilik rehberlirining qatnishishi bilen Beijingda heshemetlik murasim \u00f6tk\u00fcz\u00fcp, xitay boyiche xitay kommunistik partiyesige bolghan sadaqiti we k\u00f6rsetken t\u00f6hpisi eng y\u00fcksek bolghan 29 neper shexiske < 1 \u2013 iyol medali > tedqim qildi.
P\u00fct\u00fcn xitaydiki 90 milyondin artuq kompartiye ezasining ichidin tallap chiqilghan we xitay kompartiyesining eng y\u00fcksek sherep medali hisaplan\u2019ghan < 1 \u2013 iyol medali > gha erishken bu 29 shexisning ichide Ghulja nahiyesi wenyar yezisi bolikay kentining partikom sekritari Memetjan \u00d6mer isimlik bir uyghurningmu orun elishi p\u00fct\u00fcn xitay metbu\u2019atlirining eng qiziq temisigha aylandi.
Herbiy murasim bilen Xitay kompartiyesining bash sekritari Shijinpingning qolidin < 1 \u2013 iyol medali > ni tapshurup alghan Memetjan \u00d6merning ish \u2013 izliri heqqide xitay h\u00f6k\u00fcmiti teripidin berilgen izahatta eynen mundaq diyilgen :
< Memetjan \u00d6mer, uyghur,shinjiangning ghulja nahiyesidin, u 1973 \u2013 yili 7 \u2013 ayda kompartiyege eza bolup kirgen, u bayriqi roshen halda \u00fcchxil k\u00fcchlerge qarshi qet\u2019i k\u00fcresh qilghan nemunichi, Memetjan \u00d6mer Ghulja nahiyesi wenya yezisi bolikay kentige partikom sekritari bolghan 30 nechche yildin buyan kenittte bir qetimmu zorawanliq we ter\u00f6rluq weqesi y\u00fczbermigen, u milletler ittipaqi boyiche bir ayile yaritish paaliyitini aktip qanat yaydurup kenitte d\u00f6wlet tilida yesli qurush we d\u00f6wlet tili bilen d\u00f6wlet yeziqini omomlashturup milletler ittipaqining tereqqiyati \u00fcch\u00fcn zor t\u00f6hpe qoshush arqiliq ilgiri \u2013 keyin bolup memliket boyiche munewwer kompartiye ezasi we memliketlik emgek nemunichisi bolup bahalan\u2019ghan >.
Xitay h\u00f6k\u00fcmitining yuqarqi bahaliridin bu qetim xitay kompartiyesining eng aliy sherep medaligha erishken Memetjan \u00d6mer isimlik bu shexisning qandaq bir insan bolghanliqini we xitay kompartiyesining uni bunchiwala ezizlep ketishining sewebini ch\u00fcsh\u00fcn\u00fcp yetish tes emes, ch\u00fcnki \u00f6z xelqi bilen d\u00fcshmenleshken we \u00f6z xelqining milliy menpe\u2019etlirige asiyliq qilghan herqaydaq bir uyghur xitay kompartiyesi \u00fcch\u00fcn tepilghusiz bir g\u00f6her we bir ezizdur !
Xitay metbu\u2019atlirida k\u00f6rs\u00fct\u00fclishiche < 1 \u2013 iyol medali > gha erishken 29 neper shexis murasim zaligha saqchi we eskerlerning muhapizet qilishi bilen elip kelingen bolup, hazirgha qeder xitayda bundaq daghdughuluq we heshemetlik mukapat tarqitish murasimi bolup baqmighan.
Etigendin buyan Memetjan \u00d6mer isimlik bu uyghur p\u00fct\u00fcn xitay metbu\u2019atlirining bes \u2013 beste taliship ziyaret qilidighan eng asasliq mesh\u2019hur shexislerning birige aylinip qaldi.<\/p>\n\n\n\n
( 3 )
«Washin’gton k\u00f6zetk\u00fcchisi» g\u00e9zitining xewer qilishiche, xitay kompartiyesi qurulghanliqining 100 \u2013 yilliqi harpisida am\u00e9rika awam palata ezaliri bu heqte mexsus qarar layihesi sunup xitay kompartiyesining 100 yilliq kishilik hoquq depsendichilikini tenqid qilghan. mezkur layiheni jumhuriyetchi awam palata ezasi mayk gelleg\u00e9r teyyarlighan bolup, bu layihe awam palatasidiki jumhuriyetchi we d\u00e9mokratlarning qollishiqa \u00e9rishken.
Buyil 7 \u2013 ayning 1 \u2013 k\u00fcni bolsa 90 milyondin artuq ezasi bolghan we dunyadiki eng zor qara guroh dep atalghan xitay kompartiyesining qurulghanliqining 100 \u2013 yilliqi bolup, bu munasiwet bilen xitay hakimiyiti n\u00f6wette ichki \u2013 tashqi jehette keng dayiride tebriklesh paaliyetlirini qanat yaydurup kelmekte.
am\u00e9rika awam palata ezaliri teripidin sunulghan qarar layiheside Xitay kompartiyesining \u00f6tken esirde izchil asasliq kishilik hoquqqa xilapliq qilip, \u00f6z xelqige wehshilik qilip kelgenliki, uning kechmishining basturush, qiyin-qistaq, keng k\u00f6lemlik qamash we irqiy qirghinchiliq kechmishi ikenliki tekitlen’gen.
Qarar layiheside xitay kompartiyesining 1940-yilliridiki yer islahatida 2-3 milyondek ademni \u00f6lt\u00fcrgenliki, xitay azatliq armiyesining 1949-yili sow\u00e9t i’itipaqining yardimide sherqiy t\u00fcrkistanni ishghal qilghanliqi, 1951-yili tibetni qoshuwalghanliqi, uning yene «\u00dcchke qarshi», «Beshke qarshi», «Chong sekrep lgirlesh», acharchiliq, «Mediniyet inqilabi», pilanliq tughut, «Tyen’enmin weqesi», falun’gongchilarni basturusta on milyonlighan kishining \u00f6l\u00fcshi, qolgha \u00e9linishi, qiyin-qistaqqa uchrishini kelt\u00fcr\u00fcp chiqarghanliqi tekitlgen.
Qarar layiheside yene xitay kompartiyesining sherqiy t\u00fcrkistandiki Uyghur we bashqa az sanliq milletlerge qarita qorqunchliq kishilik hoquq depsendichiliki sadir qilghanliqi, bir milyondin artuq Uyghurni qayta-terbiyelesh lag\u00e9rlirigha qamap, ularni diniy we medeniyet en’eniliridin waz k\u00e9chishke mejburlighanliqi, bu seweptin am\u00e9rikining xitayni Uyghurlargha qarita irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet sadir qildi dep qaraydighanliqi otturigha qoyulghan.
Dunya uyghur qurultiyimu xitay kompartiyesi qurulghan 7 \u2013 ayning 1 \u2013 k\u00fcni < Bir esirlik besim heqqide analiz > namliq chong tiptiki xelqaraliq muhakime yighini \u00f6tk\u00fcz\u00fcshke hazirlanmaqta.
Dunya uyghur qurultiyining teyisi Dolqun Eysa ependim bilen merkizi Tibet h\u00f6k\u00fcmitining wekili Penpa Tseringning birlikte riyasetchilik qilishi bilen Engiliz tilida \u00f6tk\u00fcz\u00fclidighan mezkur tor muhakime yighini ikki qisim\u2019gha b\u00f6l\u00fcngen bolup, birinchi qismida Dunya uyghur qurultiyi xitay ishliri komitetining mudiri Ilshat hesen K\u00f6kb\u00f6re, Jenobi Mong\u2019gholiye, Xongkong,Tibet, Teywen we xitay demokratlirining wekilliri doklat beridu.
Yighinning ikkinchi qismida bolsa Yawropa parlamentining ezaliridin Raphael Glucksmann, Engin Eroghlu,Bilgiye parlamentining ezasi Samuel Kogolati, Engiliye parlamentining ezaliridin Nusrat Ghani we Norman Baker, Litwa parlamentining ezasi Dowile Sakaliene qatarliq yuquri derijilik siyasi erbaplar doklat beridu.
( 4 )
«Nyu-york waqti» g\u00e9zitining xewer qilishiche, Am\u00e9rika tashqi ishlar ministiri antoniy blink\u00e9n \u00f6tken hepte firansiyege qilghan ziyaritide firansiye bilen xitay tehditi toghrisida pikir birliki hasil qilghanliqini bild\u00fcrgen.
blink\u00e9n mezkur g\u00e9zitning ziyaritini qobul qilghanda, firansiye bilen am\u00e9rika xitay bashchiliqidiki dunya tertipining chongqur gheyriy lib\u00e9ral mahiyitige qarshi turushta axiri oxshash nuqtigha kelgenlikini \u00e9ytqan
Blink\u00e9n mundaq d\u00e9gen: «Bizning meqsitimiz xitayni sirtta qaldurush yaki xitayni tosush emes. Biraq erkin we ochuq xelq’ara tertipni qoghdashqa kelgende biz ornimizdin turimiz» d\u00e9gen.
Blink\u00e9nning bild\u00fcr\u00fcshiche, u firansiyede pr\u00e9zid\u00e9nt makron bilen k\u00f6r\u00fcshkende her ikki terep am\u00e9rika bilen firansiyening xitay mesiliside oxshash bir sehipide tikenlikini ilgiri s\u00fcrgen.
Yawropa birlikige eza Gollandiye, Bilgiye, Chexiye we Litwa parlamentliri uyghur irqiy qirghinchiliqini qobul qilip arqa \u2013 arqidin mexsus qararlar qobul qilghan ehwal astidimu yene \u00f6zini yawropa birlikining bashlamchisi dep qarap kelgen Firansiyening hazirgha qeder uyghur irqiy qirghinchiliqi mesiliside s\u00fck\u00fct qilip turuwelishi Dunya uyghur qurultiyi we bashqa xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatlirining izchil tenqidige uchrap kelmekte.
Blink\u00e9n 23-iyundin 29-iyun’ghiche yawropadiki g\u00e9rmaniye, firansiye, italiye, watikan qatarliq d\u00f6letlerni ziyaret qilghan bolup, u 23-iyun g\u00e9rmaniyede ziyarette bolghanda g\u00e9rmaniye h\u00f6k\u00fcmiti we karxanilirigha agahlandurush b\u00e9rip, sherqiy t\u00fcrkistandiki mejburiy emgektin menpe’et almasliq k\u00e9reklikini \u00e9ytqan, bl\u00e9nkin berlinda ziyarette boluwatqan del 23 \u2013 iyun k\u00fcni Germaniye parlamenti kishilik hoqoq we insanperwerlik komitetining mustebit xitay hakimiyitining sherqiy t\u00fcrkistanda uyghurlarni asas qilghan yerlik xelqlerge y\u00fcrg\u00fcziwatqan basturush qilmishlirini < insaniyetke qarshi jinayet > dep qarar qobul qilishi k\u00fczetk\u00fcchilerning k\u00fcchl\u00fck diqqitini qozghighan idi.
( 5 )
Mustebit xitay hakimiyiti p\u00fct\u00fcn ichki \u2013 tashqi teshwiqatlirida sherqiy t\u00fcrkistanda uyghurlarni asas qilghan p\u00fct\u00fcn yerlik xelqlerning kompartiyening ghemxorluqida g\u00f6sh \u2013 maygha chilinip bayashatliq ichide bextiyar yashawatqanliqini bolushigha teshwiq qiliwatqan bir peytte xitayning Tiktok qatarliq ichki taratqulirida tarqitilghan bu qisqa sin k\u00f6r\u00fcn\u00fcshi k\u00fczetk\u00fcchilerning kj\u00fcchl\u00fck diqqitini qozghidi.
Sherqiy t\u00fcrkistanni ziyaret qilghan xitay sayahetchiler teripidin k\u00f6r\u00fcn\u00fcshke elinip tarqitilghanliqi texmin qilin\u2019ghan bu sin k\u00f6r\u00fcn\u00fcshige, < y\u00fcrekni bek echishturidu, bir kapam nan we bir yutum su, k\u00fcnboyi ishlep charchighan bu ademning k\u00f6r\u00fcn\u00fcshi kishining y\u00fcrikini bekla echisht\u00fcridu > digen s\u00f6zler yezilghan :<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Essalamu eleykum h\u00f6rmetlik teliwizor k\u00f6rg\u00fcchiler, Dunya uyghur qurultiyi tor teliwiziyesining k\u00fcndilik xewerler purogrammisigha xush keldinglar, men Hidayet Musajan, b\u00fcg\u00fcn 6 \u2013 ayning 29 \u2013 k\u00fcni seyshenbe, heminglarning mushu waqtinglar xeyirlik bolsun !H\u00f6rmetlik k\u00f6r\u00fcrmenler, t\u00f6wende diqqitinglar b\u00fcg\u00fcnki xewerler puromrammimizda bolsun !<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/786"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=786"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/786\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":787,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/786\/revisions\/787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=786"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=786"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dukva.org\/uy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=786"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}