Türkiye Yazarlar Birliği (TYB) ve Dünya Uygur Kurultayı tarafından düzenlenen “Silinmeye Karşı: Uygur Şiirleri ve Tutsak Ruhlar ile Direniş Eylemi” başlıklı program, 26 Eylül 2026 tarihinde gerçekleştirildi.
Programın açılışında konuşan Dünya Uygur Kurultayı Sözcüsü ve Dünya Uygur Kurultayı Vakfı Başkanı Prof. Dr. Erkin Emet, Aziz İsa Elkün’ün Uygur diasporasının önemli şairlerinden biri olduğunu belirterek, Elkün’ün Doğu Türkistan edebiyatının Batı’da tanıtılmasına önemli katkılar sunduğunu ifade etti. Emet, programın düzenlenmesine katkılarından dolayı Türkiye Yazarlar Birliği Başkanı Prof. Dr. Muhammet Enes Kala’ya teşekkür etti.
Türkiye Yazarlar Birliği Başkanı Prof. Dr. Muhammet Enes Kala ise konuşmasına Aziz İsa Elkün’ün “Çimenkuş” adlı şiirini okuyarak başladı. Kala, edebiyatın ve kültürün hafızanın korunmasındaki rolüne dikkat çekti. Gabriel García Márquez’in Yüzyıllık Yalnızlık romanında anlatılan “hafıza hastalığı”na gönderme yapan Kala, geçmişin ve kültürel hafızanın korunmasının önemini vurguladı. Kaşgarlı Mahmud’un Dîvânu Lugâti’t-Türk eserinin taşıdığı anlamı hatırlatan Kala, Uygur kültürünü, tarihini ve edebiyatını gelecek nesillere aktaracak seslere ve nefeslere ihtiyaç olduğunu ifade etti.
Aziz İsa Elkün eserlerini anlattı
Programın devamında Aziz İsa Elkün, son on yıl içerisinde hazırladığı üç kitabı ve bu eserlerin ortaya çıkış sürecini anlattı. Konuşması Prof. Dr. Erkin Emet tarafından Türkçeye aktarıldı.
Elkün, konuşmasına Türkiye ve Türk halkına yönelik teşekkürlerini ifade ederek başladı. Uygur ve Türk halklarının tarihî ve kültürel bağlarına dikkat çeken Elkün, siyasi gelişmelerin iki halkı birbirinden uzaklaştırmış olsa da gönül bağlarının kopmadığını dile getirdi. Ayrıca programın düzenlenmesine katkı sağlayan Türkiye Yazarlar Birliği’ne ve programa katılan davetlilere teşekkür etti.
Konuşmasında kendi hayatından ve Doğu Türkistan’da karşılaştığı zorluklardan söz eden Elkün, daha sonra Londra’ya göç etme sürecini anlattı. Ardından son yıllarda hazırladığı eserler hakkında bilgi verdi.
Elkün’ün ilk olarak tanıttığı eser, Penguin Random House tarafından Everyman’s Library Pocket Poets dizisi kapsamında yayımlanan Uyghur Poems adlı şiir antolojisi oldu. Uygur şiirinin köklü geçmişine dikkat çeken Elkün, 17 yaşından itibaren Uygur klasik edebiyatına ilgi duyduğunu belirtti. Uygur edebiyatının ve yazılı kültürünün karşı karşıya kaldığı sorunlara değinen Elkün, şiir antolojisinin hazırlanma sürecini anlattı.
Kitapta Uygur tarihi, kültürü, edebiyatı ve güncel durumuna ilişkin yaklaşık 30 sayfalık bir giriş bölümünün yanı sıra Uygur edebiyatı ve şiirinden seçilmiş eserlerin yer aldığını belirten Elkün, antolojinin Uygur şiir geleneğinin İngilizce konuşulan dünyaya tanıtılması açısından önem taşıdığını ifade etti. Kitabın kapağının gök renginde tasarlanmasını istediğini belirten Elkün, bu rengin Uygur milletinin ruhunu ve bayrağını simgelediğini dile getirdi.
“Imprisoned Souls: Poems of Uyghur Prisoners in China”
Aziz İsa Elkün’ün ikinci olarak tanıttığı eser, Imprisoned Souls: Poems of Uyghur Prisoners in China oldu. Kitapta Çin’de hapsedildiği belirtilen 25 Uygur şairin şiirlerinin bir araya getirildiğini aktaran Elkün, ilk antolojisi Uyghur Poems içerisinde de dokuz Uygur şairin hapishanede yazdığı şiirlere yer verdiğini belirtti.
İkinci kitabı hazırlamaya karar vermesinin temelinde, hapiste bulunan diğer şairlerin de sesini duyurma sorumluluğu hissetmesinin bulunduğunu ifade eden Elkün, eseri hazırlarken önemli güçlüklerle karşılaştığını söyledi. 2017 sonrasında Uygur şiirlerine internet üzerinden ulaşmanın zorlaştığını belirten Elkün, çeşitli şiirlere Internet Archive’ın Wayback Machine arşivi üzerinden ulaşarak bunları İngilizceye çevirdiğini aktardı.
Elkün ayrıca şairlerin hapsedildiğine ilişkin bilgileri doğrulamanın da kitabın hazırlanma sürecindeki önemli zorluklardan biri olduğunu ifade etti. Bu kapsamda çeşitli insan hakları kuruluşları, Dünya Uygur Kurultayı ve şairlerin yakınlarından elde edilen bilgilerin kullanıldığını belirtti.
Elkün, bu şairlerin eserlerini hazırlarken yalnızca bir kitap meydana getirmediğini, aynı zamanda onların özgür bırakılması yönündeki çağrıyı dünyaya duyurmayı amaçladığını vurguladı.
“Çimenkuş”: Şiirlerini Türkçeye taşıyan eser
Programda tanıtılan üçüncü eser ise “Çimenkuş” oldu. Kendisi de şair olan Aziz İsa Elkün, Uygur aydınlarının ve akademisyenlerinin kendi toplumlarına karşı sorumluluk taşıdığını ifade ederek, son on yılını özellikle Uyghur Poems ve Imprisoned Souls adlı eserleri hazırlamaya ayırdığını belirtti. Bu süreçte şiirlerini okuyan Amine Wahit’in eserlerini Türkçeye aktarmak istediğini söyleyen Elkün, Wahit’in yaklaşık 60 şiirini seçerek Türkçeye çevirdiğini aktardı.
Binden fazla şiirinin bulunduğunu ancak bunların henüz tamamının yayımlanmadığını belirten Aziz İsa Elkün, önümüzdeki yıllarda şiirlerini daha geniş bir okuyucu kitlesiyle buluşturmayı umut ettiğini ifade etti.
Program, soru-cevap bölümünün ardından Aziz İsa Elkün’e hediye takdim edilmesi ve karşılıklı hediyelerin verilmesiyle sona erdi.
