İHH başta olmak üzere bağimsız araştırmacı kuruluşların raporuna göre en az iki milyondan fazla insan bu kamplarda zorla turulmakta...
DÜNYA UYGUR KURULTAYI 12 KASIM DOĞU TÜRKİSTAN CUMHURİYET GÜNÜ TEBRİK MESAJI
DÜNYA UYGUR KURULTAYI 12 KASIM CUMHURİYET GÜNÜ TEBRİK MESAJI
12 Kasım Doğu Türkistan Cumhuriyet Günü Kutlu olsun!
12 Kasım 2026 | Münih, Almanya
12 Kasım, Doğu Türkistan halkının siyasi iradesinin, özgürlük idealinin, millî egemenlik arzusunun ve kendi geleceğini tayin etme kararlılığının tarihe kazındığı şanlı bir gündür.
Bugün, 12 Kasım 1933 tarihinde Kaşgar’da ilan edilen Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti’nin 93. ve Kasım 1944’te Gulca’da kurulan Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin 82. kuruluş yıl dönümünü büyük bir gurur, derin bir minnet ve sarsılmaz bir gelecek inancıyla anıyoruz.
Dünya Uygur Kurultayı olarak, dünyanın dört bir yanında yaşayan bütün Doğu Türkistanlıların Cumhuriyet Günü’nü yürekten kutluyor; bu iki cumhuriyetin kuruluşuna öncülük eden devlet adamlarımızı, fikir ve mücadele önderlerimizi, vatanımızın özgürlüğü ve milletimizin hürriyeti uğrunda canlarını feda eden bütün kahramanlarımızı rahmet, minnet, saygı ve şükranla yâd ediyoruz.
1933 ve 1944 yıllarında kurulan iki cumhuriyet, yalnızca geçmişte kalmış iki siyasi hadise değil; milletimizin devlet kurma iradesinin, siyasi olgunluğunun ve egemenlik hakkına sahip çıkma kararlılığının tarihî tezahürleridir.
Bu cumhuriyetler, Doğu Türkistan halkına kendi topraklarında kendi siyasi kurumlarını oluşturabileceğini, kendi geleceği hakkında söz sahibi olabileceğini ve millî iradesini bir devlet çatısı altında temsil edebileceğini göstermiştir. Aynı zamanda gelecek nesillere, özgürlüğün yalnızca özlenen bir ideal değil, uğrunda çalışıldığında ve gerekli şartlar oluşturulduğunda hayata geçirilebilecek bir siyasi hedef olduğunu hatırlatan güçlü bir miras bırakmıştır.
Bu iki tarihî tecrübe, Çin yönetimlerine de açık bir mesaj vermiştir: Doğu Türkistan halkı, kendi siyasi kimliği, tarihî hafızası ve geleceğine ilişkin iradesi bulunan bir millettir. Bu irade, baskıyla, inkârla veya zorla ortadan kaldırılamaz.
Cumhuriyetlerimizin kuruluşu, yalnızca Doğu Türkistan sınırları içerisinde değil, dönemin Orta Asya, Çin ve Sovyetler Birliği merkezli siyasi dengelerinde de yankı uyandırmıştır. Bölgesel güçlerin çıkar hesapları, büyük devletler arasındaki rekabet ve değişen uluslararası konjonktür, Doğu Türkistan’ın siyasi geleceğini doğrudan etkilemiştir.
Ne yazık ki milletimizin büyük fedakârlıklarla kurduğu bu iki cumhuriyet uzun ömürlü olamamıştır.
1933 Cumhuriyeti, askerî müdahaleler, bölgesel güç mücadeleleri ve iç siyasi ayrılıklar sonucunda varlığını sürdürememiş; 1944 Cumhuriyeti ise İkinci Dünya Savaşı sonrasında şekillenen uluslararası güç dengeleri, Sovyetler Birliği’nin değişen politikaları, Çinli siyasi güçlerle yürütülen müzakereler ve 1949 yılında Çin Komünist yönetiminin Doğu Türkistan’da hâkimiyet kurmasıyla bağımsız siyasi varlığını kaybetmiştir.
Bu süreçler, milletimizin tarihinde dış müdahalelerin, çıkar hesaplarının, iç çekişmelerin, siyasi aldatmaların, yerine getirilmeyen vaatlerin ve ideolojik yönlendirmelerin ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini göstermiştir. Millî menfaatlerin şahsi veya dar grup çıkarlarına feda edilmesi, siyasi basiretin zayıflaması ve büyük güçlerin vaatlerine aşırı güven duyulması, tarihimizden çıkarılması gereken en önemli dersler arasındadır.
Ancak bu tarihî tecrübeleri yalnızca bir kayıp ve mağduriyet hikâyesi olarak değerlendirmek doğru değildir. Cumhuriyetlerimizin yıkılması, milletimizin siyasi iradesinin de ortadan kalktığı anlamına gelmemiştir. Devletlerimiz ortadan kaldırılmış olabilir; fakat devlet kurma hafızamız, egemenlik idealimiz ve özgür yaşama irademiz ortadan kaldırılamamıştır.
1949 sonrasında Doğu Türkistan’da değişen siyasi şartlar, baskılar ve göçler neticesinde hak ve hukuk mücadelemizin önemli bir bölümü diasporaya taşınmıştır. Vatanlarından ayrılmak zorunda kalan büyüklerimiz, son derece sınırlı imkânlara rağmen millî davamızı yaşatmış; teşkilatlar kurmuş, siyasi ve diplomatik girişimlerde bulunmuş, kültürel mirasımızı korumaya çalışmış ve Doğu Türkistan meselesinin uluslararası kamuoyuna taşınmasına öncülük etmiştir.
Bugün dünyanın farklı ülkelerinde yürütülen insan hakları savunuculuğu, uluslararası hukuk çalışmaları, parlamenter girişimler, akademik araştırmalar ve sivil toplum faaliyetleri, bu uzun soluklu mücadelenin devamıdır.
Bununla birlikte, geçmişte verilen büyük emeklere duyduğumuz saygı, bugün karşı karşıya bulunduğumuz gerçekleri görmemize engel olmamalıdır.
Doğu Türkistan halkının kendi siyasi geleceğini ve egemenlik haklarını bizzat belirleyebilmesi yönündeki mücadele, yalnızca geçmişin hatıralarını yaşatmakla, yılda birkaç kez anma programları düzenlemekle veya uluslararası topluma çağrılarda bulunmakla başarıya ulaşamaz.
Bu mücadele; tarihî tecrübelerden ders çıkaran, günümüzün siyasi gerçeklerini doğru okuyan, uluslararası hukukun imkânlarını değerlendiren, bilimsel bilgiye dayanan, uzun vadeli stratejiler geliştiren ve somut sonuçlar elde etmeyi hedefleyen güçlü bir millî irade gerektirmektedir.
Atalarımızın 1933 ve 1944 yıllarında ortaya koyduğu cesaret ve kararlılık, bugün bizlere yalnızca gurur duyacağımız bir geçmiş değil, aynı zamanda yerine getirmemiz gereken tarihî bir sorumluluk yüklemektedir.
Atalarımızın bir zamanlar başardığını, değişen dünya şartlarını doğru değerlendirerek yeniden başarabileceğimize inanmak; kuru bir temenni değil, bilinçli hazırlık, güçlü birlik, doğru strateji, sabır, özveri ve fedakârlıkla desteklenmesi gereken millî bir kararlılıktır.
Bu nedenle, Doğu Türkistan davasının geleceğini yalnızca birkaç teşkilatın, yöneticinin veya fedakâr aktivistin omuzlarına bırakmak mümkün değildir.
Bu dava, herhangi bir şahsın, grubun veya kuruluşun değil, bütün bir milletin ortak davasıdır.
Dünya Uygur Kurultayı olarak önemle vurguluyoruz ki Doğu Türkistan’ın siyasi geleceğine ilişkin mücadele, topyekûn bir millî sorumluluk anlayışıyla yürütülmelidir.
Bu sorumluluk; teşkilatlarımızın birbirleriyle rekabet etmek yerine ortak hedeflerde iş birliği geliştirmesini, aydınlarımızın bilgi ve tecrübelerini milletimizin hizmetine sunmasını, iş insanlarımızın sürdürülebilir kurumsal imkânların oluşmasına katkıda bulunmasını, ailelerimizin millî kimliğimizi yaşatmasını, kadınlarımızın ve gençlerimizin karar alma süreçlerinde daha güçlü yer edinmesini ve her bir ferdimizin kendi imkânları ölçüsünde ortak geleceğimize sahip çıkmasını gerektirmektedir.
Farklı düşüncelere, yöntemlere ve teşkilatlara sahip olabiliriz. Ancak bu farklılıklar, ortak millî hedeflerimiz doğrultusunda birlikte hareket etmemize engel olmamalıdır. Geçmişte yaşanan bölünmelerin ve güvensizliklerin tekrarına izin vermemek; karşılıklı saygıyı, istişareyi, şeffaflığı, hesap verebilirliği ve ortak sorumluluk anlayışını güçlendirmek hepimizin görevidir.
Bir milletin gücü, yalnızca haklı olmasından değil, haklı davasını ortak akılla, sağlam kurumlarla ve sürekli bir iradeyle savunabilmesinden doğar.
Bugün üzerimize düşen en önemli görevlerden biri de gelecek nesillerimizi bu tarihî sorumluluğa hazırlamaktır.
Doğu Türkistan’ın geleceği, yalnızca geçmişini bilen değil, aynı zamanda çağının bilgi ve imkânlarına hâkim olan gençlerin omuzlarında yükselecektir.
Gençlerimizin uluslararası hukuk, siyaset bilimi, diplomasi, stratejik araştırmalar, tarih, ekonomi, iletişim, yapay zekâ, bilim ve teknoloji alanlarında en yüksek düzeyde yetişmesi, milletimizin geleceği açısından ertelenemez bir önceliktir.
Bizlere düşen görev, gençlerimizden yalnızca fedakârlık istemek değil; onların yetişebileceği eğitim, araştırma, liderlik ve mesleki gelişim imkânlarını oluşturmaktır. Gençlerimizi yalnızca mitinglere katılan veya geçmişin acılarını anlatan bir nesil olarak değil; uluslararası kurumlarda söz sahibi olabilen, hukuk üretebilen, diplomatik müzakereler yürütebilen, bilimsel araştırmalar yapabilen, yeni teknolojilere hâkim ve milletimizin geleceğine yön verebilecek yetkinlikte bireyler olarak yetiştirmeliyiz.
Bununla birlikte, millî mücadelemizin en temel dayanaklarından birinin kendi dilimizi, inancımızı, kültürümüzü ve tarihî hafızamızı korumak olduğunu asla unutmamalıyız.
Ana dilini kaybeden, tarihini unutan, kültürel bağları zayıflayan ve millî kimliğinden uzaklaşan bir toplumun siyasi geleceğini özgürce şekillendirme imkânları da zayıflar.
Bu nedenle Uygur Türkçesinin ailelerimizde yaşatılması, çocuklarımıza öğretilmesi, edebiyatımızın ve sanatımızın geliştirilmesi, dinî ve kültürel değerlerimizin korunması, tarihimizin doğru kaynaklarla yeni nesillere aktarılması ve dünyanın neresinde yaşarsak yaşayalım millî kimliğimizin muhafaza edilmesi, siyasi ve hukuki mücadelemizden ayrı düşünülemez.
Bir çocuğumuza ana dilini öğretmek, bir gencimizi iyi bir hukukçu veya bilim insanı olarak yetiştirmek, bir kültür kurumunu ayakta tutmak, milletimizin ortak meselelerinde dayanışma göstermek ve güvenilir bir teşkilata katkıda bulunmak da bu uzun vadeli mücadelenin değerli parçalarıdır.
Bugün Doğu Türkistan’da Uygur halkının temel hak ve özgürlüklerine, diline, dinine, kültürel varlığına ve kimliğine yönelik ağır baskı ve kısıtlamalar devam ederken, tarihî sorumluluğumuz her zamankinden daha büyüktür.
Uluslararası toplumun görevi, yalnızca yaşanan insan hakları ihlallerini kayda geçirmek veya endişe bildirmekle sınırlı kalmamalıdır. Devletler ve uluslararası kuruluşlar, Doğu Türkistan’daki ağır ihlallerin sona erdirilmesi, sorumluların hesap vermesi, mağdurların haklarının korunması ve Uygur halkının uluslararası hukuk çerçevesindeki haklarının güvence altına alınması için somut ve etkili adımlar atmalıdır.
Dünya Uygur Kurultayı, Doğu Türkistan halkının kendi siyasi geleceğini ve egemenliğine ilişkin haklarını özgür iradesiyle belirleyebilmesi yönündeki meşru mücadelesini, barışçıl yöntemler, uluslararası hukuk, diplomasi, demokratik katılım ve halkımızın ortak iradesi temelinde sürdürme kararlılığını bir kez daha ilan etmektedir.
Bu mücadelede başarı, yalnızca dış dünyanın tutumuna bağlı değildir. Kendi içimizde oluşturacağımız güvene, yetiştireceğimiz insan gücüne, kuracağımız güçlü kurumlara, geliştireceğimiz stratejik akla ve göstereceğimiz uzun vadeli dayanışmaya da bağlıdır.
Cumhuriyetlerimizin kuruluş yıl dönümünde bütün milletimize çağrımız şudur:
Geçmişimizle gurur duyalım, fakat yalnızca geçmişimizle övünmekle yetinmeyelim. Tarihimizden ders çıkaralım, fakat geçmişin acıları ve ayrılıkları içerisinde kaybolmayalım. Haklarımızı savunalım, fakat yalnızca başkalarından yardım beklemeyelim. Geleceğimize inanalım, fakat bu geleceği inşa etmenin sorumluluğunu da üstlenelim.
Atalarımız yokluklar içerisinde cumhuriyet kurma iradesini gösterebildiyse, bizler de bugünün bilgi, hukuk, diplomasi, bilim ve teknoloji imkânlarını en iyi şekilde değerlendirerek milletimizin geleceği için çok daha güçlü bir hazırlık ortaya koyabiliriz.
Cumhuriyetlerimizin bize bıraktığı en büyük miras, yalnızca tarihî bir devlet tecrübesi değil; milletimizin kendi geleceğine sahip çıkabileceğine dair özgüven, sorumluluk ve mücadele azmidir.
Bu mirası yaşatmanın en anlamlı yolu, geçmişin kahramanlarını yalnızca törenlerde anmak değil, onların uğrunda mücadele ettiği değerleri gelecek nesillere taşıyacak kalıcı eserler ve güçlü kurumlar ortaya koymaktır.
Bizler geçmişin emanetçileri, geleceğin sorumlularıyız.
Bugün bir kez daha ifade ediyoruz:
Doğu Türkistan’ın geleceği, başka güçlerin çıkar hesaplarına, geçici siyasi vaatlere veya milletimizin iradesini yok sayan dayatmalara terk edilemez. Halkımızın siyasi geleceğine ve egemenliğine ilişkin haklarını özgürce belirleyebilmesi, mücadelemizin temel hedefi olmaya devam edecektir.
Bu hedefe ulaşmak için birlik içerisinde çalışmak, bilgimizi artırmak, kurumlarımızı güçlendirmek, gençlerimizi yetiştirmek, millî kimliğimizi korumak ve mücadelemizi nesilden nesile taşıyacak sürdürülebilir bir irade oluşturmak zorundayız.
Bu duygu ve düşüncelerle, 1933 ve 1944 Doğu Türkistan Cumhuriyetlerinin kuruluş yıl dönümlerini bir kez daha en içten dileklerimizle kutluyoruz.
Cumhuriyetlerimizin kurucularını, bağımsızlık ve özgürlük mücadelemizin öncülerini, vatanımız ve milletimiz uğrunda canlarını feda eden bütün şehitlerimizi rahmet, minnet ve şükranla anıyor; hayatta olan mücadele büyüklerimize saygılarımızı sunuyoruz.
Doğu Türkistan’da ve dünyanın dört bir yanında yaşayan bütün kardeşlerimize dayanışma, sabır, cesaret ve umut dolu bir gelecek diliyoruz.
Cumhuriyetlerimizin hatırası yaşadıkça millî irademiz yaşayacak; millî irademiz yaşadıkça özgürlük ve egemenlik idealimiz gelecek nesillere taşınacaktır.
